Zjawiska krasowe

Barwa źródeł a ich czystość

Wiemy już, skąd pochodzi woda Niebieskich Źródeł, zastanówmy się więc, co jej nadaje tę niezwykłą barwę. Trzeba zaraz na wstępie zaznaczyć, że woda – poza tym, że jest zimna i bardzo czysta – nie ma żadnych szczególnych właściwości, a swoim składem chemicznym nie różni się od innych wód źródlanych. Ma stałą temperaturę około 9°C, zatem w letniej porze-roku wydaje się bardzo zimna, zaś w zimowej – ciepła. Dzięki temu limnokren i duża część głównego kanału odpływowego nigdy nie zamarzają, podczas gdy pozostałe akweny rezerwatu pokrywają się lodem. Woda źródlana jest prawie klarowna, nieznacznie zabarwiona, wykazuje odczyn słabo alkaliczny (pH 7,1-8,1). Na ogół jest ona miękka; jej twardość ulega pewnym zmianom w ciągu roku i wynosi 6,2-10,6 stopni. Amoniak, azotyny i azotany występują w ilościach charakterystycznych dla wód czystych, na to samo wskazuje mała ilość rozpuszczonego w wodzie tlenu i stosunkowo duża dwutlenku węgla. Również pod względem bakteriologicznym jest to woda czysta, na agarze i na żelatynie wyrastają tylko pojedyncze kolonie bakterii z 1 ml wody.
Natomiast w stawie przyźródliskowym woda jest już mniej czysta: z 1 ml wyrastają dziesiątki i setki kolonii bakterii. Temperatura jej jest zmienna, zależna od pory roku, woda jest przesycona tlenem, pozbawiona dwutlenku węgla i wykazuje odczyn alkaliczny (w porze wiosenno-letniej). Postępująca w miarę oddalania się od źródeł zmiana właściwości chemicznych wody jest wynikiem rozwoju zoo- i fitoplanktonu oraz wyższej roślinności przybrzeżnej, jak również zanieczyszczenia przez spływające z grobli, dróg i wysp wody powierzchniowe. W limnokrenach występuje znikoma ilość organizmów planktonowych, i to tylko w warstwie powierzchniowej; są to jedynie wyselekcjonowani przedstawiciele flory i fauny pozostałych wód rezerwatu. Pewne zanieczyszczenie wód w jego akwenach jest zupełnie naturalne. Bogaty rozwój zespołów roślinnych i zwierzęcych bytujących w nich daje gwarancję sprawnego samooczyszczania się wody.
Należy też wspomnieć, iż Niebieskie Źródła były uważane za źródła mineralne i radoczynne, nadające się do wykorzystania dla celów leczniczych. Tego rodzaju opinię, jak się zdaje, zawdzięczają Źródła Sobieszczańskiemu (1867, t. 25, s. 352), który pisał:

„… pod miastem, na gruntach wsi Brzostówki, wprost lasu rządowego Wąwoł za Pilicą leżącego, znajduje się silne źródło wody jodowo-żelaznej, które oczekuje tylko naukowego rozbioru i umiejętnego wzięcia się do rzeczy, aby się stało pod każdym względem korzystnem leczebnem miejscem”.

Jednakże przeprowadzony chemiczny „rozbiór” wody źródlanej wykazał niesłuszność tego poglądu. Zabarwienie Niebieskich Źródeł tłumaczono w rozmaity sposób: bądź właściwościami wody źródlanej, bądź też piasku wypełniającego dno wywierzyska, zawierającego domieszkę zielonego minerału – glaukonitu. Autorzy „Słownika geografii turystycznej” twierdzą bezpodstawnie, iż niebieskie zabarwienie nadają wodzie rozwijające się tu masowo bakterie.
Czysta, przefiltrowana przez ławice piasku i wapienie woda, zawierająca nieco rozpuszczonego węglanu wapnia, pochłania promienie czerwone, przepuszcza zaś odbite od piaszczystego dna promienie niebieskie i zielone. Barwa Źródeł jest zatem tylko refleksem światła słonecznego i zmienia swoje odcienie: inna jest w dniu pochmurnym i inna w blasku słońca, inna rano i wieczorem, inna w południe; raz jest bardziej błękitna, innym razem bardziej zielona. Są to jednak tylko zmiany odcieni tej samej błękitnozielonej, turkusowej barwy. Nic dziwnego, że jedni określają ją jako błękitną, inni jako szmaragdową.

Filia MCK w Tomaszowie Maz.